Friday, Apr 18th

Last update:08:39:32 AM GMT

Aile irketlerinde Anayasa

E-posta Yazd覺r

Aile anayasalar覺 ailenin bugün ve gelecekteki ilerinin ileyiini kolaylat覺rmak için oluturuluyor. Yönetim kurullar覺n覺n aksine, konseylerin temeli, aç覺kl覺k ve kat覺l覺mc覺l覺a dayan覺yor.

Türkiye’de ve dünyada, i dünyas覺n覺n en önemli bölümünü aile irketleri oluturuyor. ABD’de tüm irketlerin yüzde 90’覺, Italya’da yüzde 99’u, Türkiye’de yüzde 90’覺, Almanya ve Meksika’da yüzde 80’i, Avustralya ve ili’de ise yüzde 75’i aile irketi. Dünyada aile irketlerinin 4. kuaa kadar devam ettii görülürken, Türkiye’de bu kadar uzun soluklu yaayan aile irketlerin oran覺 yaln覺zca yüzde 6. Türkiye ölçeinde büyük kabul edilebilecek firmalar覺n bile geçmii ancak 60-70 y覺l geriye gidiyor.

Peki, Türkiye’de neden aile irketleri uzun ömürlü olam覺yor? Uzmanlar aile irketlerinin sorunlar覺n覺 öyle anlat覺yor; “Yönetim kültürü genellikle yar覺 otoriter. Patron kimlii ve kültürü, kurum kimlii ve kültüründen bask覺n. Patron çabuk karar veriyor, bu kararlar覺 ise s覺k deitiriyor. Kendisinin en iyi olduunu düünüyor ve rakipleri önemsemiyor. Uzun soluklu düünmek yerine ‘koku alma’ yakla覺m覺 öne ç覺k覺yor. Genellikle her konudan haberdar olmak istiyor.

‘Sen yetkini kullan ama bir haber ver lütfen’ diyor. Kendi hesaplar覺 ile irket hesab覺 çou zaman kar覺覺yor. Kendi irketlerine ani bask覺nlar覺 seviyor, bu s覺rada genellikle hata ar覺yor. Eleman seçiminde e, dost, hemehrilik ba覺 öne ç覺k覺yor.

Aile Ve irket Kavramlar覺 Kar覺覺yor
Bu noktada öyle bir sonuca ula覺l覺yor: Bir aile irketinin en zay覺f noktas覺, “aile” ve “irket” kavramlar覺n覺n birbirine kar覺t覺r覺lmas覺. Bu nedenden irketlerin gelecek kuaklara devredilmesi ve kurumsal bir yap覺ya kavuturulmas覺 için bir “aile anayasas覺”na gerek görülüyor. Aile anayasalar覺, ailenin bugün ve gelecekteki ilerinin ileyiini kolaylat覺rmak için oluturuluyor.

Peki, aile anayasas覺 ve aile konseyi, bu sorunlar覺 ne ölçüde engelleyebiliyor? Türkiye’de birçok aile irketi, 2. kuaa geçme aamas覺nda. Kurumsallamaya yönelen aile irketlerini incelediimizde, patron vasf覺n覺n 2. kuakta, patron ve yönetici olarak iki ayr覺 kavrama yöneldiini görüyoruz. 

Türkiye’deki aile irketlerine bakt覺覺m覺zda en büyük sorunun, kurumsallama ve profesyonellemeye geçite ve yönetimin 2. nesle devrinde yaand覺覺n覺 görüyoruz. Aile irketlerinde patronlar, yetki ve sorumluluu devretmekte, profesyonellere güvenmekte zorluk çekiyor. Ayr覺ca 2. kua覺n, yeni fikirlerle varolan düzeni bozaca覺na inan覺l覺yor. Asl覺nda, “Biz iin ba覺nda olmazsak, iler durur” Türkiye’de çok say覺da patron taraf覺ndan payla覺lan ortak bir düünce. Bunun yan覺 s覺ra, aile irketlerinde, irket çal覺anlar覺n覺n i tan覺mlar覺n覺n kesin ve net olmamas覺, organizasyon emas覺n覺n bulunmamas覺, yetki ve sorumluluk dengesinin net olmamas覺, kararlar覺n ani verilmesi gibi sorunlar da var. 

Aile Anayas覺 Kurumsallama Demek
Aile anayasas覺 ve konseyi ise sistematik ve planl覺 bir ekilde kurumsallama karar覺n覺n al覺nmas覺n覺 sal覺yor. Yönetimin 2. nesle hangi kurallar dâhilinde geçecei kararlat覺r覺l覺yor. Böylece önemli bir deiim, kurucu taraf覺ndan kabullenilebiliyor. 
Aile irketlerindeki en önemli sorun olan aile içi iletiimsizlii çözmek için ise “aile konseyi (meclisi)” oluturuluyor. Burada kritik nokta u: Aile konseyinin, bütün aile üyelerinin kat覺l覺m覺yla, üyelerin görülerini belirtecekleri, anlamazl覺klar覺n çözülecei ve bilgilerin payla覺laca覺 bir ortam olmas覺 gerekiyor. “Aile konseyi” ve “aile anayasas覺” yönetim kurulunu etkinletiren bir faktör. Örnein aile üyeleri genellikle irketle ilgili düünceleri olduunda genel müdürü aray覺p bunu dorudan iletme yolunu seçebilir. Konsey, bunun olmas覺n覺 engelleyebilir. Konsey içinde tart覺覺lan konular genel bir görü ve öneri olarak profesyonellere iletilebilir.

Aile konseyi ve anayasas覺n覺n bir yarar覺 da, yetki delegasyonu sorununu çözebilmesi. Günümüzde pek çok aile irketinde yetki delegasyonu etkin yap覺lmad覺覺 için sorunlar yaan覺yor. Yetkiyi b覺rakmak istemeyen aile irketi yöneticisi, her türlü karar覺 kendi vermek isteyince, ortaya ciddi sorunlar ç覺k覺yor. Aile anayasas覺 ve konseyinin oluturulmas覺nda ise baz覺 önemli kurallara dikkat etmek gerekiyor. Her aile irketi, anayasa ve konseyini kendi kültürüne göre oluturabilir.

Ba覺ms覺zl覺k Prensibi Olmal覺
Arge Dan覺manl覺k Yönetim Kurulu Bakan覺 Y覺lmaz Argüden, deiim çal覺mas覺n覺n, irketin ve ailenin ihtiyaç ve özelliklerine göre yap覺lmas覺n覺n doru olduuna dikkat çekiyor; “Genellikle ‘aile meclisi’ oluturulurken, yönetim kuruluna girecek aile üyelerinin ba覺ms覺z olmas覺 prensibi konuluyor. Yönetim kurulunun a覺rl覺kl覺 olarak profesyonel, ç覺kar çat覺mas覺 olmayan ve zaman ay覺rabilecek kiilerden oluturulmas覺 esast覺r. Yönetim kurulunun temel görevleri aras覺nda ortaklar覺 temsil etmek ve haklar覺n覺 korumak, uzun dönemli i stratejilerini oluturmak ve performans覺 izlemek yer al覺yor.” 

Deiim çal覺mas覺n覺n, irketin ve ailenin ihtiyaç ve özelliklerine uygun yap覺lmas覺 doru yöntem. Genellikle “aile konseyi” oluturulurken, yönetim kuruluna girecek aile üyelerinin ba覺ms覺z olmas覺 prensibinin korunmas覺 gerekiyor. 

U
zmanlar, konseylerin yarat覺c覺 bir ekilde kullan覺ld覺覺nda, ailenin ele almak istedii pek çok konuyu tart覺ma ve karara balama olana覺 verdii konusunda görü birliinde. Aile konseyinde tart覺覺lan konular aras覺nda aile üyesi çal覺an覺n oför ve hizmetçisinden, kendi aile bütçesine ay覺rd覺覺 paya kadar her ey yer alabiliyor. Bunun yan覺nda konseyden ç覺kacak irkete dair öneriler de yönetim kuruluna iletilebiliyor. 

Yönetim kurullar覺n覺n aksine, konseylerin temeli, aç覺kl覺k ve kat覺l覺mc覺l覺a dayan覺yor. Burada “aile konseyi” üyesinin yönetim kurulunda olmas覺 gerekmiyor. As覺l amaç, aile irketinde çal覺mayan kesimin resmi bir ortamda temsil edilmesi. Yönetim kurulu idareye yönlendiriyor, izliyor ve denetliyor. Stratejik konularla ilgileniyor, operasyonel konular覺 idareye b覺rak覺yor. Icran覺n içinde yer alm覺yor. Ayr覺ca, yönetim kurulunda aile meseleleri de yer alm覺yor. Aile konseyi üyeleri yaln覺zca yönetim kuruluna aile meclisinin tavsiyelerini iletiyor. Yönetim kurulu bunlar覺 dikkate al覺p almamakta serbest. Aile konseyinin, bütün aile üyelerinin kat覺l覺m覺yla, üyelerin görülerini belirtecekleri, anlamazl覺klar覺n çözülecei ve bilgilerin payla覺laca覺 bir ortam olmas覺 gerekiyor.

Aile Anayasas覺nda Yol Haritas覺
>>3 konuya özel önem gösterin: Mülkiyetin süreklilii, üst yönetimin süreklilii ve deiimi, güç ve varl覺k da覺l覺m覺.

>>“Benden sonra tufan” yakla覺m覺na girmeyin.

>>Devir planlar覺n覺 haz覺rlay覺n.

>>Veliaht覺 belirleyin.

>>Gelecek nesile olan inanc覺n覺z覺 hissettirin.

>>Kurumsallamay覺 salay覺n.

>>Bütün kararlar覺 tek ba覺n覺za almaktan kaç覺n覺n.

>>Aile üyesi çal覺anlar ile profesyonel yöneticiler aras覺ndaki fark覺n, onlar覺n veriminden ve performans覺ndan kaynaklanmas覺n覺 salay覺n.

>>Aile üyelerinin irketle ve aileyle ilgili sorunlar覺n覺 tart覺mak için belirli sürelerle bir araya geldikleri “aile meclisini” kurun.

>>Aile meclisinin ailenin yönetim kurulu gibi çal覺mas覺n覺 salay覺n.

Kaynak: KobiFinans Dergisi 14. Say覺