Risk Sermayesi Nedir?
En basit anlatımıyla, risk sermayesi; kendilerine finansman arayan ÅŸirketlerin ve/veya yeni fikirleri olan giriÅŸimcilerin; kendilerine yatırım yapabilecekleri yeni fikirleri olan giriÅŸimciler ve ÅŸirketler arayan, risk almaya hazır finansör/ sermayedarlar ile buluÅŸması olarak tanımlanıyor.
Risk sermayesi, profesyoneller tarafından oluÅŸturulan bir fondur. Genç, dinamik , hızlı büyüme ve yüksek karlılık potansiyeli olan projelere yatırım yapar. Åžirketlerin baÅŸlangıç sermayeleri için iyi bir kaynaktır. Finans sektöründe, belirli amaçlar için kullanımı öngörülen ve bu amaçlar için oluÅŸturulan bir finansal araçtır. Yatırım fonlarından biridir.
Risk Sermayesi Fonunu Kimler OluÅŸturuyor?
Åžahıslar, ÅŸirketler, bankalar, sigorta ÅŸirketleri, emeklilik fonları, sosyal güvenlik fonları gibi kurumsal ve bireysel yatırımcılar bu fonu oluÅŸturur. Dünyadaki dağılıma bakıldığında, ABD’ de bireysel yatırımcıların, Avrupa da ise kurumsal yatırımcıların ağırlığı görülüyor.
Risk Sermayesi Nasıl Bir Fayda Sağlar?
1-Yeni ve yüksek büyüme ve karlılık potansiyeli gösteren projelere yatırım yapar.
2-Hisse senedi satın alır.(Borsa değil)
3-Ürün ve hizmet üretimine yardımcı olur.
4-Åžirket yönetimine katılır, stratejik kararlarda yardımcı olur.
5-Uzun dönemli düÅŸünür.
Risk Sermayesi Kime/Kimlere Ä°lgi Duyar?
Yeni teknoloji veya ürün, yeni bir üretim ÅŸekli veya hizmet biçimi tasarlayan ve paraya ihtiyaç duyan kiÅŸi/kiÅŸilere. Tabii bu kiÅŸi ihtiyacı olan parayı kendi olanakları ile saÄŸlayamıyor veya bir bankadan borç alamıyorsa.
Yatırım projesi geliÅŸme potansiyeli gösteren yeni teknolojileri ve malların üretimini içermeli, dinamik, yaratıcı küçük ve orta büyüklükteki iÅŸletmelere yönelik olmalı. Yaratıcı ve dinamik giriÅŸimci yapılarına raÄŸmen, öz varlıklarının yetersiz olması nedeniyle sermaye ve para piyasalarından yararlanamayan kiÅŸi/firmalar ve yatırımlar için risk sermayesi çok önemli.
Risk sermayesinin kapsamı yatırımlarla sınırlı deÄŸil. GiriÅŸimci aynı zamanda yönetsel bilgi birikimini ve deneyimini kullanıyor, aktif olarak firmanın fizibilite çalışmalarına, kuruluÅŸuna ve yönetimine katılıyor. Bunun nedenlerinden biri, iÅŸletmenin yönetsel deneyimlerinin risk sermayesi ÅŸirketine göre daha az olması, diÄŸeri ise risk sermayesi ÅŸirketi açısından üstlendiÄŸi riski azaltmak için firmayı kontrol altında tutmak istemesi.
Risk sermayesi yatırımı, hisse senedi karşılığında yapılıyor. Bu anlamda sermayedar büyük bir risk altında olacağı için yatırım yapacağı firma/projeyi iyi bir inceleme ve elemeye tabi tutuyor. Risk sermayesi yatırımları uzun vadeli yatırımlardır. Ortalama yatırımın geri dönme süresi 5-10 yıldır.
Risk Sermayesi Hangi Konulara Ä°lgi Duyar?
Her risk sermayesi ÅŸirketi kendi stratejisi doÄŸrultusunda yatırım yapar. Bazıları çok genel anlamda, her sektörden, her coÄŸrafik yerleÅŸim alanında, firmaların her aÅŸamasında yatırım yapabilir. Bazıları da bir veya iki sektörde uzmanlaÅŸmıştır, sadece bir coÄŸrafik bölgede yatırım yapar.
Genel uygulamaya bakarsak, lokalize olmuÅŸ, bir konuda ihtisaslaÅŸmış risk sermayesi ÅŸirketlerinin çoÄŸunlukta olduÄŸunu görüyoruz. Risk sermayesi ÅŸirketleri genellikle baÅŸlangıç sermayesini finanse ederken, teorik olarak ÅŸirketlerin ‘ÅŸirket ömrü çizelgesinin’ ikinci aÅŸama sermayesi, olgunluk aÅŸaması, köprü finansman, satın alma aÅŸaması gibi aÅŸamalarında da yatırım yapabilir.
Risk Sermayesinin Özellikleri Nelerdir?
Risk sermayedarı için yapılacak yatırımda baÅŸarılı olabilmenin en önemli kriteri yönetim.
Risk sermayedarı iki türlü hareket edebilir:
-Yatırım yapılan ÅŸirketin yönetim kurulunda birebir yer almak: Bu yöntem, sermayedar ve firma arasında yakın ve düzenli görüÅŸmelere yol açar. Risk sermayedarı, teknoloji, ÅŸirketin pazarlama stratejisi ve üst yönetim konularında aktif katılım saÄŸlar.
-Yönetimin dışında kalmak: Sermayedar reaktif katılım sergiler. Åžirketin bazı kritik kararlarının alınmasında rol oynar. Temsilci ve gözlemci gibi hareket eder. Åžirketle olan iliÅŸkiler seyrek ve formal raporlar ile sınırlıdır.
Risk Sermayesi Finansman Türleri
Risk sermayesinde her yatırımın ihtiyacına göre farklı finansman türleri söz konusu:
Çekirdek Sermayesi (Sead Capital): ‘Fikir aÅŸamasının finansmanı’ ÅŸeklinde özetlenebilir. Yeni bir ürün veya hizmetin yaratılması için çekirdek sermayenin saÄŸlanmasıdır. Bu finansman yöntemi, ancak iÅŸletmeye ait projenin daha önce karşılaşılmamış; ihtiyaç duyulur yeni ürün/hizmet ve hızla büyüyebilme kapasitesi olan bir pazara sahip olması halinde gerçekleÅŸtiriliyor.
Bu aÅŸamada giriÅŸimci bir fikir geliÅŸtirmiÅŸ, fakat fikrinin hayata geçmesi için ne teknik bir çalışma; ne de ticarileÅŸtirilmesi için planlama yapmıştır. GiriÅŸimciye ait projenin akıbeti genellikle bir yıllık süre içerisinde belli olmaktadır. Bu süre zarfında sermayedarın rolü giriÅŸimciyi finanse etmek. En riskli yatırım biçimi; çünkü projenin uygulanabilirliÄŸinin ne olduÄŸu kesin olarak bilinmez. Fakat getirisi menkul kıymet alım satımından çok yüksek.
Bu yatırım türü aynı zamanda oldukça sabır ister. BaÅŸlangıç devresinden 2-3 yıl önce baÅŸlanır ve likidite edilmesi için ortalama 10-12 yıla ihtiyacı vardır. Bu nedenle bu tür yatırımı profesyonel risk sermayedarları nadiren tercih eder.
Projenin yapılabilirliÄŸi bu devrede tartışılır durumda olup baÅŸarısız olma ihtimali yüksektir. Yapılan istatistiklere göre risk sermayedarları tarafından ilk bir yıllık süre içinde projelerin yüzde 70’i eleniyor.
BaÅŸlangıç Finansmanı (Startup capital): Bu yatırım biçimi risk sermayesinin genel kullanım alanı. AR-GE faaliyetlerinin ikinci aÅŸaması olan geliÅŸtirme aÅŸamasında kullanılıyor. Genellikle kuruluÅŸ süreci içinde olan ya da kısa bir süreden beri faaliyette olan; ancak ürününü ticarileÅŸtirememiÅŸ firmaların finansmanında kullanılıyor.
Bu aÅŸamada giriÅŸimcinin fikriyle ilgili hazırlanmış iÅŸ planı titizlikle incelenir. Pazar büyüklüÄŸü, firmanın büyümesi, pazardan pay alma ve ÅŸirket yönetiminin nasıl olacağı konusunda gerçekçi veriler elde edilir. Sermayedar bilgi ve becerisiyle projenin baÅŸarısı için giriÅŸimciye gerekli her yardımı yapar. BaÅŸlangıç sermayesi yatırımlarının finansmanı genellikle 3-5 yıl sürer.
Erken AÅŸama ve Geçit Finansmanı (Early Stage and Gate Financing):Bu aÅŸamada firma belli bir büyüklüÄŸe ulaÅŸmıştır. Pazara sürdüÄŸü malı veya hizmeti mevcut olup, ürünün pazardaki üstünlüÄŸünü saÄŸlayacak bir marka imajı ve önemli bir pazar payı yoktur. Ä°ÅŸletme bu aÅŸamada, prototipini geliÅŸtirmiÅŸ ancak ticari üretimi ve pazarlaması için fona ihtiyaç duymaktadır. Piyasadaki rakipleriyle kıyasıya bir rekabet için; ürününün üstünlüÄŸünü ispatlamaya yetecek kapasitede kâr edememektedir. Firmanın risk sermayesi dışında fon bulması, içinde bulunduÄŸu ÅŸartlarda zordur. Çünkü firmanın bankacılık sisteminden kredi alması için teminatları yetersizdir; bununla birlikte sermaye piyasasından fon saÄŸlama imkanı yoktur.
Bu aÅŸamada firmanın bir takım yönetsel problemleri de vardır. Bu problemlerin üstesinden risk sermayedarının maddi ve yönetsel desteÄŸi ile gelinebilir.
Köprü Finansman (Bridge Financing): Köprü finansman 6 ay-1 yıl içerisinde halka açılmayı ümit eden ÅŸirketlere aktarılıyor. EÄŸer ÅŸirket hisse senetlerinin arzı için iyi bir yapıdaysa, ÅŸirketin halka açılana kadar faaliyetlerine devam edebilmesi için ihtiyaç duyduÄŸu finansmanın saÄŸlanmasında kullanılan bir yöntem.
KuruluÅŸun Kendi Yönetici Kadrosu Tarafından Alınması (Management Buy Out): Bir finansman türü ÅŸirket yönetim kadrosunun iÅŸletmeyi elde etmesini mümkün kılmak için saÄŸlanan bir finansman. Günümüzde yenilenen versiyonu ile dünyada en çok kullanılan yöntemlerden biri. Bu yatırımlar az risk taşıması ve kazançlı olması nedeniyle tercih ediliyor.
Risk Sermayesi Åžirketi Türleri
Bağımsız Risk Sermayesi Åžirketleri: Bu tür ÅŸirketler kurumsallaÅŸmış risk sermayesi kaynakları olarak tanımlanıyorlar. Özel ortaklıklar ÅŸeklinde yapılanıyorlar. Tarihsel süreç içinde baktığımızda aile ÅŸirketleri olarak kuruldukları görülüyor. Günümüzde ise risk sermayesi endüstrisine sermaye özel ortaklıklar kanalıyla geliyor. Bu tür ÅŸirketlerce finanse edilen firmalar genellikle sınırlı sorumlu ÅŸirketler olarak yapılanıyorlar. Bu ÅŸirketlerin yönetim kadrolarında risk sermayedarı da söz hakkına sahip. Yönetimde ortaklar konulan sermayenin yüzde 2.5-3’ü oranında yönetim ücreti alıyor. Ayrıca bu ortaklar uzun vadede sermaye kazançlarından yüzde 20 oranında kâr payı alıyor.
Finansal Kurumlara Ait Risk Sermayesi Åžirketleri: Türkiye’de henüz uygulaması bulunmayan bu ÅŸirketler, ticari bankaların ve sigorta ÅŸirketlerinin, kendi kredi koÅŸullarına uymayan risk ve getirisi yüksek yatırımların finansmanı için risk sermayesi ÅŸirketleri kurmalarıyla oluÅŸuyor. Bu tür ÅŸirketler de ‘sınırlı sorumlu ortak’ konumunda oluyorlar.
Finansal Olmayan Kurumlara Ait Risk Sermayesi Åžirketleri: Bu tür ÅŸirketler genellikle büyük sanayi ÅŸirketleri tarafından kuruluyor. Amaçları piyasadaki yoÄŸun rekabetten galip çıkabilmek ve paylarını arttırmak için, yeni ürün geliÅŸtirerek güçlü bir yapıya sahip olmaktır.
Küçük Ä°ÅŸletme Yatırım Åžirketleri: Günümüzde ABD’ de ‘küçük iÅŸletme yatırım ÅŸirketi’ olarak tanımlanan yaklaşık 400 özel ve kamu ÅŸirketi bulunuyor. Bu ÅŸirketler asgari 1milyon dolar sermaye ile kuruluyor. Kendi aralarında ‘kredi ağırlıklı’ ve ‘öz kaynak ağırlıklı’ olarak iki türe ayrılıyorlar. Öz kaynak ağırlıklı küçük iÅŸletme yatırım ÅŸirketlerinin sermayesi 2 milyon dolar civarında. Bu iÅŸletmeler yüksek oranda devlet kaynağı kullanıyor. Portföyünün en çok yüzde 33’ünü gayrimenkul yatırımlarına ayırabiliyor, yurt dışına yatırım yapamıyorlar. KuruluÅŸ için en az 1 milyon dolar öz kaynak ÅŸartı var. Küçük iÅŸletme yatırım ÅŸirketleri öz sermayelerinin üç katına kadar borçlanabiliyor. Bu nedenle de genellikle kredi verme yönü geliÅŸtiÄŸi için risk sermayesi kuruluÅŸu olma özelliÄŸini kaybetmeye baÅŸladılar. Sonuç olarak, küçük iÅŸletmelere borç saÄŸlayan özel finansman kuruluÅŸları kimliÄŸindeler.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|