İşletme Portalı

Sermaye ÅŸirketlerinin bilanço dönem karlarından dağıtmayarak çeÅŸitli amaçları gerçekleÅŸtirmek, geleceÄŸe ait yatırımları yapmak veya iÅŸletmenin finansman gücünü artırmak için ÅŸirkette tuttukları kar pay­larına ihtiyatlar (yedek akçeler) veya dağıtılmamış karlar denmekte­dir.

Yasal hükümlere göre ayrılması gerekli kanuni ihtiyatlar (umumi yedek akçe) TTK 466. maddede belirtilmiÅŸtir. Ana sözleÅŸmeye göre ayrılması gerekli ihtiyari ihtiyarlar da aynı kanunun 467. maddesinde açıklanmıştır. TTK'nun 458. maddesinde gizli yedek akçelerden bahsetmesi ihtiyatların kanuni ve ihtiyari ÅŸeklinde gruplandırılabileceÄŸi gibi gizli ve açık ihtiyatlar olarak da gruplandırılabileceÄŸini göstermek­tedir.

Ticaret hukukuna ve vergi mevzuatına göre öz sermaye unsurları olan ihtiyatlar ve dağıtılmamış karlar mukayyet deÄŸerleri üzerinden deÄŸerlenir.

Vergi alacağı müessesesi 26.12.1993 tarihli 3946 sayılı kanunla GVK mükerrer 75. m. olarak tekrar yürürlüÄŸe konmuÅŸtur.

Bu hükme göre, sermaye ÅŸirketleri 1.1.1981 tarihine kadar ayır­mış oldukları kanuni ihtiyatlar ile olaÄŸanüstü ve ihtiyari ihtiyatları pay sahiplerine dağıttıkları veya sermayelerine ilave ettiklerinde stopaja tabi tutacaklardır. Ancak, hesaplanan vergiden bunların daha önceki ödenmiÅŸ gelir ve kurumlar  vergilerini düÅŸeceklerdir.

1981 yılından önce Kurumlar ve Gelir Vergisinde yapılan deÄŸiÅŸiklikler sebebiyle Kurumlar Vergisinin yürürlüÄŸe girdiÄŸi tarihten 1.1.1981 tarihine kadar ayrılan ihtiyatları;

(i)    Hiç vergi ödenmemiÅŸ ihtiyatlar,

(ii)   Yalnız Kurumlar Vergisi ödenmiÅŸ ihtiyatlar,

(iii) Hem kurumlar Vergisi ödenmiÅŸ, hem Gelir Vergisi kesintisine tabi tutulmıuÅŸ ihtiyatlar olarak gruplandırabiliriz.

Ayrıca. Kurumlar Vergisi oranları da:

 

1.1.1950 - 31.12.1959 döneminde % 10

1.1.1960 - 31.12.1967 döneminde % 20

1.1.1968 - 31.12.1969 döneminde % 25

            1.1.1980 - 31.12.1981 döneminde % 50

 

olarak uygıılannııştır.

Åžirketlerin yasalara göre ayırması gerekli kanuni ihtiyatlar vergi kesintisi dışı bırakıldiğı halde ana sözleÅŸme veya genel kurulca veri­len kararlara göre ayrılan olaÄŸanüstü ve ihtiyari ihtiyatlar farklı dönem­lerde farklı oranlarda vergi kesintisine tabi tutulmuÅŸlardır.

Bu sebeple, 1.1.1981 tarihine kadar ayrılmış olan ihtiyatların bir revizyona tabi tutulması ve bunların farkli vergilendirilmesi ile ilgili listelerin hazırlanmasi, vergi kesintilerinin muhasebeleÅŸtirilerek bilan­çoya aktarılmaları en uygun yoldur.

GVK mükerrer 75. m. ile (3946 sayılı kanunun 17. m.). Tam mü­kellefiyete tabi kurumlarca; tam mükellefiyete tabi gerçek kiÅŸilere, adi ortaklıklara, kollektif ve adi komandit ÅŸirketlere dağıtılan kâr payları­nın eshamlı komandit ÅŸirketlere dağıtılan kâr paylarından bu ÅŸirketle­rin komandite ortaklarına isabet eden kısmın 1/3'ü vergi alacağıdır. Bu oran 1.1.2000 tarihinden sonra elde edilen kâr paylarına uygu­lanmak üzere 1/5'dir. Sermaye ÅŸirketlerinde, ihtiyatların defter kayıt­ları ve bilançoda gösterilmesi farklı ÅŸekillerde yapılmaktadır. Kanuni ihtiyatlar vergi kesintisine tabi olmadıklarından defter kayıtlarında ayrıldıkları tutarlar ile gösterilmektedir. OlaÄŸanüstü ve ihtiyari ihtiyatlar ise, ya brüt tutarları ile alacaÄŸa kaydedilerek bunların kesinti yolu ile ödenen vergileri özel bir hesabın borcuna kaydedilmekte veya vergi kesintisi düÅŸüldükten sonra net tutar ihtiyat hesabının alacağına kay­dedilmektedir.

Yeni deÄŸiÅŸikliÄŸe göre, ihtiyatlar üzerinden ödenmiÅŸ bulunan Kurumlar Vergisi ile Gelir Vergisi kesintilerinin muhasebe kayıtlarında ve bilançolarda gösterilmesi bir zorıınluluk haline gelmiÅŸtir.

Bu bakımdan, sermaye ÅŸirketlerinin 1.1.1981 tarihine kadar ayırdıkları ihtiyatlar üzerinden ödemiÅŸ oldukları Kurumlar Vergisi ile Gelir Vergisi kesintilerini yıllar itibariyle düzenleyecekleri bir cetvel halinde muhasebe kayıtlarına almaları ve bilançolarında göstermeleri gerekecektir.

  

Maliye Bakanlığı 191 sayılı GVK genel tebliÄŸinde sermaye artırımının kar yedeklerinden (yasal, statü ve olaÄŸanüstü yedekler, yedek mahiyetindeki karşılıklar,özel fonlar) karşılanması durumda ortaklar açısındankar payı elde etme hükmünde olduÄŸu belirtilmiÅŸtir. 4369 sayılı kanunla GVK nun 94/6b maddesine karın sermayeye ilavesi kar dağıtımı sayılmaz hükmü eklenmiÅŸtir.

KVK geçici 28. maddesine eklenen hükümle ve 231 sayılı GVK genel tebliÄŸi ile 94/6b maddesindeki kar dağıtımı sayılmaz hükmünün GVK 94 maddesi uyarınca yapılacak tevkifat için belirleme yaptığı ifade edilmiÅŸtir. Ancak D.4.dairesi 12.10.2000 tarih ve E.2000/3269 nolu kararıyla yürütmeyi durdurmuÅŸrtur.  Danıştay, 6.12.2000 tarih ve E:2000/1307 K:2000/5053 sayılı karar ile 231 sayılı tebliÄŸin karın sermayeye ilavesi suretiyle elde edilen kar paylarının menkul sermaye iradı olarak beyanının gerektiÄŸi yolundaki ifadeyi iptal etmiÅŸtir.

< Önceki		Sonraki >