Ä°ÅŸletmenin, deÄŸerleme günü bir kısım alacaklarının tahsili, borçlusunun durumuna, iki iÅŸletme arasında çıkan ihtilafa, alacak miktarı üzerindeki anlaÅŸmazlığa baÄŸlı olarak ÅŸüpheli hale gelmiÅŸ olabilir.
Tahsili ÅŸüpheli bulunan alacaklar için iÅŸletme "Åžüpheli Alacaklar" adı altında bir hesap açar ve bu gibi alacakları normal alacak hesaplarından çıkarır. Åžüpheli alacaklar için deÄŸerleme. gününün tasarruf deÄŸerine göre bilançonun pasifinde açılacak olan "Åžüpheli Alacaklar Karşılığı" adı altında bir karşılık hesabı ile gider kaydedebilirler.
Bu durumda yazılacak olan yevmiye maddelerini ÅŸu ÅŸekilde açıklayabiliriz.
Bir alacağın tahsili ÅŸüpheli hale geldiÄŸinde:
_________________ / _______________
128 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR 40.000
128.06 Kemal Kara 40.000
120 ALICILAR 40.000
120.06 Kemal Kara 40.000
Senede bağlı olmayan bir alacağın
ÅŸüpheli hale gelmesi
_________________ / _______________
veya
_________________ / _______________
128 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR 75.000
128.04 Kampar Koll. Åžti. 75.000
121 ALACAK SENETLERÄ° 75.000
121.01 Senet Portföyü 75.000
Senetli alacağın ÅŸüpheli hale gelmesi
_________________ / _______________
yevmiye maddeleri yazılır.
Åžüpheli alacak içirı karşılik ayrıldığında ise:
_________________ / _______________
654 KARÅžILIK GÄ°DERLERÄ° 75.000
654.01 Åžüpheli alacak giderleri 75.000
129 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR
KARÅžILIÄžI 75.000
129.04 Kampar Koll. Åžti. 75.000
Åžüpheli hale gelen alacak için karşılık
ayrılması
_________________ / _______________
şeklinde bir yevmiye maddesi yazılması gerekir.
Danıştay kararlarına göre, ÅŸüpheli alacak kerşılığı bilanço esasına göre defter tutan mükellefler tarafından ayrılabilir ve ÅŸüpheli alacağın gider hesabına devri pasifte karşılık ayrılmasıyla mümkün olabilir.
VUK'nun 323. maddesinde, ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettiritmesi ile ilgili olmak ÅŸartıyla, dava veya icra safhasında bulunan bütün alacakların ve yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine raÄŸmen borçlu tarafından ödenmemiÅŸ bulunan dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük alacakların ÅŸüpheli alacak sayılacağı açıklanmıştır.
Aynı kanunun aynı maddesi, ÅŸüpheli alacaklar için deÄŸerleme gününün tasarruf deÄŸerine göre pasifte karşılık ayrılabileceÄŸini, bu karşılığın hangi alacaklara ait olduÄŸunun karşılık hesabında gösterileceÄŸini, teminatlı alacaklarda karşılığın teminattan geri kalan kısma ait olacağını belirtmiÅŸtir.
Bu durumda, iÅŸletmeler ÅŸüpheli alacak karşılığı için ihtiyari bırakılmıştır. Ancak, karşılık ayrılması durumunda karşılığın hangi alacaÄŸa ait olduÄŸu gösterilecektir
Danıştayın 1972 yılında almış olduÄŸu bir karara göre teminatlı alacaklarda ÅŸüpheli alacak karşılığının teminattan geri kalan kısma ait olacağının belirtilmesi tamamen teminat altında olan alacaklar için karşılık ayrılamayacağını ifade etmiÅŸ olmaktadır. Aynı ÅŸekilde, kamu kuruluÅŸlarından olan alacaklar için de karşılık ayrılması mümkün deÄŸildir
Bir alacaÄŸa karşılık ayrılabilmesi için o alacağın tahsil imkanının deÄŸerleme günü ÅŸüpheli halde bulunması gerekir. Yukarda belirtildiÄŸi gibi, dava veya icra safhasında bulunan alacaklar ile, yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine raÄŸmen tahsll edilememiÅŸ bulunan dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük alacaklar ÅŸüpheli alacak sayılmıştır.
Dava ve Ä°cra safhasındaki alacaklar için alacağın ÅŸüpheli olan miktarı, mahkemede dava konusu edilmiÅŸ veya icra takibi açılmış olan alacak miktarıdır. VUK'nun 281. maddesinde karşılık ayrılmasına esas teÅŸkil edecek tasarruf deÄŸeri mükellefin söz konusu alacaklardan tahsil etmeyi umduÄŸu miktardır. Ä°htilaf, alacağın bir kısmı üzerinde ise ihtilaflı olan kısım ÅŸüpheli alacak olarak kabul edilir.
Dava veya icra takibinin bizzat iÅŸletme tarafından yapılması gerekmektedir. Dava veya icra takibi dilekçesinin verilmiÅŸ olması o alacağın dava veya icra safhasına intikal ettiÄŸini gösterir. Ä°ÅŸletme tarafından bizzat dava veya icra takibi yaptırılmamış alacaklar için ÅŸüpheli alacak karşılığı ayrılamaz.
Dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük olan alacaklardan yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine raÄŸmen tahsil edilemeyenler ÅŸüpheli alacak sayılmışlardır. Kanun, küçük alacağın tanımını yapmamıştır. Dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük alacağın miktarı, alacağın tutarına, alacakla ilgili dava masraflarına ve iÅŸletmenin katlanacağı diÄŸer giderler tutarına, iÅŸletmenin büyüklüÄŸüne, alacağın iÅŸletme için önemine baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸecektir. Bu durumda söz konusu küçük alacağın miktarı her alacak ve iÅŸletme için ayrı ayrı ele alınarak deÄŸerlendirilmelidir.
Yapılan protestonun noter aracılığı ile yapılması, yazı ile istemin taahhütlü mektupla veya noterce yerine getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, bu gibi alacaklar için karşılık ayrılabilmesi, yazı veya protestonun borçlu tarafından alınmış olmasına baÄŸtıdır. Borçlu ve alacaklı arasında daha önceden vade konusunda yapılmış bir anlaÅŸma varsa, bu vadeden önce çekilen protestonun, yazı ile istemenin bir geçerliliÄŸi yoktur.
Åžüpheli alacak karşılığının deÄŸerleme iÅŸleminin bir sonucu olarak deÄŸerleme yapıldığı yıl sonunda ayrılacağı ÅŸüphesizdir. DiÄŸer bir ifade ile, alacağın ÅŸüpheli hale geldiÄŸi yıl için dönem sonunda karşılık ayrılır. Alacağın ÅŸüpheli hale geldiÄŸi yılda karşılık ayırmayan mükellef daha sonraki yıllarda ayıramaz. Ancak, aynı alacağın ÅŸüphelilik hali devam ediyorsa ayırabilir. Danıştay 4. Dairesinin karşılık ayırma zamanı ile ilgili kararları da bu yöndendir.
Kefalete baÄŸlanmış veya senedin asıl borçlusu dışında bir baÅŸkası tarafından ciro edilmiÅŸ bir alacak senedinin ÅŸüpheli hale gelebilmesi ve karşılık ayırabilmesi için sadece senedin borçlusu nezdinde deÄŸil, kefil hakkında takibat yapılmış, cirontalara ve aval verenlere de müracaat edilmiÅŸ olması gerekir.
VUK'nun 323. maddesinde açıkça belirtilen "ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak ÅŸartıyla" ifadesi, ticari ve zirai kazancın oluÅŸumuna katkısı olmayan alacaklar için ÅŸüpheli alacak karşılığı ayrılamayacağını ve gider kaydedilemeyceÄŸini açıklar.
Bu durumda iÅŸletmeye devredilen ÅŸahıs bonolarının ticari faaliyetten ileri gelmeyen ve ÅŸahsi münasebet sonucu doÄŸan alacakların, bir gelir ve menfaat saÄŸlamayan kefalet nedeniyle ortaya çıkan alacakların, finansman amacıyla alınan hatır senetlerinin ÅŸüpheli alacak karşılığının gidere yazılması mümkün deÄŸildir.
Karşılık ayrılmış olan ÅŸüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar ve zarar hesabına aktarılır. Åžüpheli bir alacağın kısmen veya tamamen tahsili durumunda tahsil edilen miktar kadar "Åžüpheli Alacaklar" hesabı alacaklanır, "Åžüpheli Alacak Karşılığı" hesabı borçlanır. Böylece tahsil edilen tutar kadar ÅŸüpheli alacaklar ve karşılığı azaltılmış olur. Ayrıca, bir nakit giriÅŸi söz konusu olduÄŸunda "Kasa" hesabı, bir deÄŸer giriÅŸi olduÄŸunda o kıymetle ilgili hesap borçlanır, bir gelir hesabı alacaklanır.
Åžüpheli alacağın tahsili ile ilgili yevmiye maddeleri :
________________ / _______________
129 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR KARÅžILIÄžl 75.000
129.05 Kaya Ticaret 75.000
128 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR 75.000
128.05 Kaya Ticaret 75.000
Tahsil edilen ÅŸüpheli alacağın ilgili
hesaplardan düÅŸülmesi
_________________ / _______________
100 KASA 75.000
644 KONUSU KALMAYAN KARÅžILIKLAR 75.000
644.02 Åžüpheli Alacak Geliri 20.000
Tahsil edilen ÅŸüpheli alacağın gelir kaydı
_________________ / _______________
şeklinde olacaktır.
Danıştay kararlarına göre icra takibine geçilmiÅŸ borçlular hakkında ödeme emri gönderilmiÅŸ olmasına raÄŸmen haciz iÅŸlemi yapılmamış alacaklar ÅŸüpheli alacaklar vasfını kaybederler.
Bu durumda yazılacak olan yevmiye maddelerini ÅŸu ÅŸekilde açıklayabiliriz.
Bir alacağın tahsili ÅŸüpheli hale geldiÄŸinde:
_________________ / _______________
128 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR 40.000
128.06 Kemal Kara 40.000
120 ALICILAR 40.000
120.06 Kemal Kara 40.000
Senede bağlı olmayan bir alacağın
ÅŸüpheli hale gelmesi
_________________ / _______________
veya
_________________ / _______________
128 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR 75.000
128.04 Kampar Koll. Åžti. 75.000
121 ALACAK SENETLERÄ° 75.000
121.01 Senet Portföyü 75.000
Senetli alacağın ÅŸüpheli hale gelmesi
_________________ / _______________
yevmiye maddeleri yazılır.
Åžüpheli alacak içirı karşılik ayrıldığında ise:
_________________ / _______________
654 KARÅžILIK GÄ°DERLERÄ° 75.000
654.01 Åžüpheli alacak giderleri 75.000
129 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR
KARÅžILIÄžI 75.000
129.04 Kampar Koll. Åžti. 75.000
Åžüpheli hale gelen alacak için karşılık
ayrılması
_________________ / _______________
şeklinde bir yevmiye maddesi yazılması gerekir.
Danıştay kararlarına göre, ÅŸüpheli alacak kerşılığı bilanço esasına göre defter tutan mükellefler tarafından ayrılabilir ve ÅŸüpheli alacağın gider hesabına devri pasifte karşılık ayrılmasıyla mümkün olabilir.
VUK'nun 323. maddesinde, ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettiritmesi ile ilgili olmak ÅŸartıyla, dava veya icra safhasında bulunan bütün alacakların ve yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine raÄŸmen borçlu tarafından ödenmemiÅŸ bulunan dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük alacakların ÅŸüpheli alacak sayılacağı açıklanmıştır.
Aynı kanunun aynı maddesi, ÅŸüpheli alacaklar için deÄŸerleme gününün tasarruf deÄŸerine göre pasifte karşılık ayrılabileceÄŸini, bu karşılığın hangi alacaklara ait olduÄŸunun karşılık hesabında gösterileceÄŸini, teminatlı alacaklarda karşılığın teminattan geri kalan kısma ait olacağını belirtmiÅŸtir.
Bu durumda, iÅŸletmeler ÅŸüpheli alacak karşılığı için ihtiyari bırakılmıştır. Ancak, karşılık ayrılması durumunda karşılığın hangi alacaÄŸa ait olduÄŸu gösterilecektir
Danıştayın 1972 yılında almış olduÄŸu bir karara göre teminatlı alacaklarda ÅŸüpheli alacak karşılığının teminattan geri kalan kısma ait olacağının belirtilmesi tamamen teminat altında olan alacaklar için karşılık ayrılamayacağını ifade etmiÅŸ olmaktadır. Aynı ÅŸekilde, kamu kuruluÅŸlarından olan alacaklar için de karşılık ayrılması mümkün deÄŸildir
Bir alacaÄŸa karşılık ayrılabilmesi için o alacağın tahsil imkanının deÄŸerleme günü ÅŸüpheli halde bulunması gerekir. Yukarda belirtildiÄŸi gibi, dava veya icra safhasında bulunan alacaklar ile, yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine raÄŸmen tahsll edilememiÅŸ bulunan dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük alacaklar ÅŸüpheli alacak sayılmıştır.
Dava ve Ä°cra safhasındaki alacaklar için alacağın ÅŸüpheli olan miktarı, mahkemede dava konusu edilmiÅŸ veya icra takibi açılmış olan alacak miktarıdır. VUK'nun 281. maddesinde karşılık ayrılmasına esas teÅŸkil edecek tasarruf deÄŸeri mükellefin söz konusu alacaklardan tahsil etmeyi umduÄŸu miktardır. Ä°htilaf, alacağın bir kısmı üzerinde ise ihtilaflı olan kısım ÅŸüpheli alacak olarak kabul edilir.
Dava veya icra takibinin bizzat iÅŸletme tarafından yapılması gerekmektedir. Dava veya icra takibi dilekçesinin verilmiÅŸ olması o alacağın dava veya icra safhasına intikal ettiÄŸini gösterir. Ä°ÅŸletme tarafından bizzat dava veya icra takibi yaptırılmamış alacaklar için ÅŸüpheli alacak karşılığı ayrılamaz.
Dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük olan alacaklardan yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine raÄŸmen tahsil edilemeyenler ÅŸüpheli alacak sayılmışlardır. Kanun, küçük alacağın tanımını yapmamıştır. Dava ve icra takibine deÄŸmeyecek derecede küçük alacağın miktarı, alacağın tutarına, alacakla ilgili dava masraflarına ve iÅŸletmenin katlanacağı diÄŸer giderler tutarına, iÅŸletmenin büyüklüÄŸüne, alacağın iÅŸletme için önemine baÄŸlı olarak deÄŸiÅŸecektir. Bu durumda söz konusu küçük alacağın miktarı her alacak ve iÅŸletme için ayrı ayrı ele alınarak deÄŸerlendirilmelidir.
Yapılan protestonun noter aracılığı ile yapılması, yazı ile istemin taahhütlü mektupla veya noterce yerine getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca, bu gibi alacaklar için karşılık ayrılabilmesi, yazı veya protestonun borçlu tarafından alınmış olmasına baÄŸtıdır. Borçlu ve alacaklı arasında daha önceden vade konusunda yapılmış bir anlaÅŸma varsa, bu vadeden önce çekilen protestonun, yazı ile istemenin bir geçerliliÄŸi yoktur.
Åžüpheli alacak karşılığının deÄŸerleme iÅŸleminin bir sonucu olarak deÄŸerleme yapıldığı yıl sonunda ayrılacağı ÅŸüphesizdir. DiÄŸer bir ifade ile, alacağın ÅŸüpheli hale geldiÄŸi yıl için dönem sonunda karşılık ayrılır. Alacağın ÅŸüpheli hale geldiÄŸi yılda karşılık ayırmayan mükellef daha sonraki yıllarda ayıramaz. Ancak, aynı alacağın ÅŸüphelilik hali devam ediyorsa ayırabilir. Danıştay 4. Dairesinin karşılık ayırma zamanı ile ilgili kararları da bu yöndendir.
Kefalete baÄŸlanmış veya senedin asıl borçlusu dışında bir baÅŸkası tarafından ciro edilmiÅŸ bir alacak senedinin ÅŸüpheli hale gelebilmesi ve karşılık ayırabilmesi için sadece senedin borçlusu nezdinde deÄŸil, kefil hakkında takibat yapılmış, cirontalara ve aval verenlere de müracaat edilmiÅŸ olması gerekir.
VUK'nun 323. maddesinde açıkça belirtilen "ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak ÅŸartıyla" ifadesi, ticari ve zirai kazancın oluÅŸumuna katkısı olmayan alacaklar için ÅŸüpheli alacak karşılığı ayrılamayacağını ve gider kaydedilemeyceÄŸini açıklar.
Bu durumda iÅŸletmeye devredilen ÅŸahıs bonolarının ticari faaliyetten ileri gelmeyen ve ÅŸahsi münasebet sonucu doÄŸan alacakların, bir gelir ve menfaat saÄŸlamayan kefalet nedeniyle ortaya çıkan alacakların, finansman amacıyla alınan hatır senetlerinin ÅŸüpheli alacak karşılığının gidere yazılması mümkün deÄŸildir.
Karşılık ayrılmış olan ÅŸüpheli alacakların sonradan tahsil edilen miktarları tahsil edildikleri dönemde kar ve zarar hesabına aktarılır. Åžüpheli bir alacağın kısmen veya tamamen tahsili durumunda tahsil edilen miktar kadar "Åžüpheli Alacaklar" hesabı alacaklanır, "Åžüpheli Alacak Karşılığı" hesabı borçlanır. Böylece tahsil edilen tutar kadar ÅŸüpheli alacaklar ve karşılığı azaltılmış olur. Ayrıca, bir nakit giriÅŸi söz konusu olduÄŸunda "Kasa" hesabı, bir deÄŸer giriÅŸi olduÄŸunda o kıymetle ilgili hesap borçlanır, bir gelir hesabı alacaklanır.
Åžüpheli alacağın tahsili ile ilgili yevmiye maddeleri :
________________ / _______________
129 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR KARÅžILIÄžl 75.000
129.05 Kaya Ticaret 75.000
128 ÅžÜPHELÄ° TÄ°CARÄ° ALACAKLAR 75.000
128.05 Kaya Ticaret 75.000
Tahsil edilen ÅŸüpheli alacağın ilgili
hesaplardan düÅŸülmesi
_________________ / _______________
100 KASA 75.000
644 KONUSU KALMAYAN KARÅžILIKLAR 75.000
644.02 Åžüpheli Alacak Geliri 20.000
Tahsil edilen ÅŸüpheli alacağın gelir kaydı
_________________ / _______________
şeklinde olacaktır.
Danıştay kararlarına göre icra takibine geçilmiÅŸ borçlular hakkında ödeme emri gönderilmiÅŸ olmasına raÄŸmen haciz iÅŸlemi yapılmamış alacaklar ÅŸüpheli alacaklar vasfını kaybederler.
| < Önceki | Sonraki > |
|---|