İşletme Portalı

GVK'nun 24. maddesinin 1. fıkrası, Harcırah Kanuna tabi kurum­lar tarafından Harcırah Kanunu hükümleri uyarınca harcırah veya yolluk olarak yapılan ödemelerin; aynı maddenin 2. fıkrası Harcırah Kanunu dışında kalan Müesseseler tarafından idare meclisi baÅŸkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her türlü sözleÅŸmeli personele verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderleri­ne karşılık verilen gündeliklerin gelir vergisinden istisna edilmiÅŸ oldu­ÄŸunu belirtmiÅŸtir. Buradaki gerçek yol giderlerinden kasıt bunların belgelendirilmesi ve iÅŸin icabına uygun olmasıdır.

2772 sayılı kanunun 3. maddesi ile GVK'nun 24. maddesinin 2 numaralı bendi deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir. DeÄŸiÅŸikliÄŸe göre; Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından hizmet erbabına öde­nen fıili yemek ve yatmak giderleri 1 .1.1983 tarihinden itibaren Devlet Memurlarına ödenen gündeliklerle mukayesede dikkate alınmamıştır. Ancak , yemek ve yatmak giderlerinin tevsik edilmemesi halinde, bu giderlere karşılık olarak verilen gündeliklerin aynı aylık seviyesindeki Devlet Memurlarına verilen miktarı veya Devletçe verilen gündelikle­rin en yüksek haddini aÅŸan kısmı ücret olarak vergiye tabi tutul­muÅŸtur. Danıştay 4. Dairesinin 1980 yılındaki bir kararına göre ku­rumlarda yönetim kurulu baÅŸkanı ve üyeleri ile limited ÅŸirketlerdeki yönetici durumdaki ortaklar için en yüksek devlet memuru gündeliÄŸi kıyaslamada esas alınır.

DiÄŸer taraftan, anılan personele fiili yemek ve yatmak giderleri dışında gündelik de ödendiÄŸi takdirde bu gündeliklerin tamamının ücret olarak vergiye tabi tutulacağı belirtilmiÅŸtir.

GVK'nun 40/4 maddesi de, iÅŸle ilgili ve yapılan iÅŸin önemi ve geniÅŸliÄŸi ile uygun seyahat ve ikamet giderlerinin gelirlerden indirilebileceÄŸini belirtmiÅŸtir. Ancak, seyahat maksadının gerektirdiÄŸi süreye ait olmak ÅŸartını ilave etmiÅŸtir. Åžüphesiz, seyahat süresinin ilgili iÅŸin ge­rektirdiÄŸi süreyi de aÅŸmaması gerekmektedir.


Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalanlara ödenen yolluklar, gerçek yol giderleri olarak ve belgeleri ile tevsik edilmek suretiyle herhangi bir kısıtlamaya sokulmadan gelir vergisinden muaftır.

Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalanlar tevsik edilmemiÅŸ yeme ve yatma gideri karşılığı olarak ödenen ve Harcırah Kanunu hükümleri ile sınırlandırılmış olan gündelikler iç ve dış seyahatlere göre deÄŸiÅŸiklik arzetmektedir. Yemek ve yatmak giderlerinin fiili tutar­ları ile kısmen belgelenmesi halinde devlet memurlarına ödenen gün­deliÄŸin 2/3'ü yemek 1/3'ü yatma karşılığı olduÄŸuna göre hareket edi­lip eksik kısım bu oranda hesaplanıp götürü olarak ödenebilir. Aynı gün sonuçlanan seyahatiarda öÄŸle ve akÅŸam yemek vakitlerinden bi­rini geçirenlere gündeliÄŸin 1/3'ü, ikisini geçirenlere 2/3'ü, geceyi de geçirenlere tamamı verilir. Gidilen yerde iÅŸverene ait misafirhanede kalınması durumunda yatma gideri karşılığı ödeme yapılmaz. Sadece yemek giderleri tahakkuk etttirilir.

Yurtdışı gündelikler gidilecek ülkeye göre Bakanlar Kurulu Kararı ile döviz cinsinden belirlenmiÅŸ olup ilk on gün için % 50 zamlı olarak hesaplanır. Yurtdişı seyahatlerde seyahat süresinin ilk 10 günü için yurtdışında yatacak, yer temini için ödedikleri ücretleri fatura ile belgeleyen personele fatura bedelinin % 50 arttırılmış olarak hesapla­nan gündeliklerinin % 40 ını aÅŸması halinde aÅŸan kısmın % 70 i ayrıca ödenir. Ancak, yatacak yer temini için ödenen ilave tutar he­saplanan gündeliklerinin, aylık ücret seviyelerinden I-III nolu sütundaki gösterilenler için % 100'ünden, IV-VII sütunda gösterilenler için % 80 inden, diÄŸerleri için % 60 ından fazla olamaz. Yurtdışı gündelik­lerin Türk Lirası cinsinden miktarı T.C. Merkez Bankasınca ilan edi­len cari effektif/döviz satış kuruna göre bulunur. Ä°ÅŸin gerektirdiÄŸi sür­eye göre hesaplanan gündelikleri aÅŸan yurtdışı yeme ve yatma gi­derleri karşılığı ücret olarak vergiye tabidir. Yurtdışında görevlendiri­len bordroya tabi deÄŸilse serbest meslek ödemesi ÅŸeklinde vergilen­dirilir. Görevli bordroya tabi ise asıl ücreti ile birlikte vergilendirilir. Harcırah Kanuna uygun yevmiye tutarı üzerinden verilen gündelikle­rin fazla kısmı netten brüte gitmek suretiyle ücret olarak vergilendiri­lecektir. Gündeliklerin kanuni haddi aÅŸan kısmının normal ücretle birleÅŸtirilmeden stopaja tabi tutulması daha doÄŸrudur. Çünkü bunlar sigorta kesintisine tabi deÄŸildirler.

Netten brüte gitme formülü ÅŸu ÅŸekildedir:


 X= (a+b)/c


Bu formülde; X ücret sayılan brüt yolluk; a, seyahat harcaması­nın istisna düÅŸüldükten sonra kalan net kısmı; b, kanuni yolluk mik­tarı*  Damga Vergisi nisbeti (% 06), c ise 1 rakımından Gelir Vergisi ve Damga Vergisi oranlarının toplamının çıkarılmasıyla bulunan orandır.

Bulunan brüt ücret üzerinden Gelir Vergisi ve Damga Vergisi he­saplanarak tahakkuk ettirllecek ve gerçek yol giderleri, seyahat har­caması istisnası, ücret sayılan seyahat harcamasına isabet eden ver­giler toplamı gider olarak muhasebeleÅŸtirilecektir.

GVK'nun 40/4. maddesi hükmü incelendiÄŸinde, ferdi teÅŸebbüs ve ÅŸahıs iÅŸletmelerinde, mükellefin seyahat giderlerinln tamamı man­tıki ölçüler içinde gidere yazılabilir. Ayni ÅŸekilde, ticari seyahat döviz­lerinin tümü zaman ve amaca uygun olması ÅŸartıyla gidere yazılabllir.

Bu durumda, sermaye ÅŸirketleri için söz konusu olan sınırlamalar ve vergileme sorunları ÅŸahıs iÅŸletmeleri için söz konusu deÄŸildir.

Ä°ÅŸ seyahatlerinde özel arabaların kullanılması durumunda, iÅŸin bulunduÄŸu yere, gidiÅŸ ve geliÅŸlerde araba ile ilgili akaryakıt ve tamir faturaları GVK 40/1, 40/4 ve 5. maddelerine göre gidere yazılabilir.

Danıştay 4. Dairesinin 1984 yılında aldığı bir kararda dış seyahat süresince yapılan giderlerin belgelendirilmesi durumunda söz konu­su harcamaların kabul edilmesi gerektiÄŸi bu giderlerin belgelendiril­memesi durumunda ise giderÄ°erin kabul edilebilmesinin görülen iÅŸin geniÅŸliÄŸi ile uyumlu olmasına baÄŸlı olduÄŸu belirtilmiÅŸtir.
 
Günümüz kambiyo mevzuatındaki kolaylıklar gözönünde bulundurulursa yurt dışı harcamaların belgelendirilmesi, belgelendirilememesi durumunda iÅŸin geniÅŸliÄŸi ile uyumlu olması yerinde bir davranış olur.